Gej roditelji – roditelji kao i svi drugi

Gej roditeljstvo

Da li je istopolni brak dobra ideja? Da li je odrastanje uz dvoje bioloških (heteroseksualnih) roditelja najbolja sredina za razvoj deteta? Prema svemu što nauka zna o braku, porodici i roditeljstvu, odgovor na oba pitanja je isti: Da. Kakve, međutim, to implikacije ima po centralno pitanje u savremenoj debati o gej pravima: Treba li gejevima i lezbejkama dopustiti da usvajaju decu?

Do nedavno, istraživači su bezmalo jednoglasno isticali da je venčani, heteroseksualni par bioloških roditelja u stanju da detetu obezbedi bolje i stabilnije uslove za odrastanje i razvoj u poređenju s nevenčanim heteroseksualnim parovima, samohranim roditeljima, rastavljenim i/ili razvedenim parovima i, implicitno, istopolnim roditeljima. Uzmimo da je to tačno; imajući u vidu da u realnosti ogroman broj dece ne živi pored svoja oba biološka roditelja, postavlja se pitanje: Koliko su ostali vidovi roditeljstva inferiorni u odnosu na „ideal“?

Akademski diskurs u vezi s gej parovima i njihovom adaptiranošću za roditeljstvo počeo je da se menja 2001, nakon rada američke sociološkinje Džudit Stejsi (Judith Stacey), „Da li je seksualna orijentacija roditelja bitna?„, objavljenog u časopisu American Sociological Review. Članak je zapravo metaanliza 21 uporedne studije gej i heteroseksualnih parova/roditelja, od kojih je svaka manje ili više uspešno nastojala da odgovori na pitanje: Da li se i u kojoj meri deca koju odgajaju gej roditelji razlikuju u odnosu na decu koja odrastaju uz svoje biološke, heteroseksualne roditelje? Ukratko, sumarni rezultat je sledeći:

Mada između dece heteroseksualnih i dece homoseksualnih roditelja postoje razlike, one su daleko manje od zdravorazumskih očekivanja. Neke od njih – na primer, veća sklonost dece gej roditelja da eksperimentišu sa istopolnim seksom – ne mogu se ni ubrojiti u deficite; kao takve ih doživljavamo jedino zbog toga što odstupaju od vladajućom kulturom oblikovanog standarda.

Nalaz da seksualna orijentacija roditelja ne utiče značajno na životne ishode dece ponovljen je i u kasnijim studijama, metaanalizama kojima su obuhvaćena i novija istraživanja, izvedena na bolje definisanim uzorcima. Istovremeno, znatan broj istraživača došao je do zaključka da su eventualno slabije performanse dece gej roditelja rezultat nepovoljne socijalne klime u odnosu na homoseksualnost.

Nauka o gej roditeljstvu

Homoseksualnost i roditeljstvoDeset godina nakon pionirskog rada Džudit Stejsi, među istraživačima je počeo da sazreva stav da nema razlike između heteroseksualnog i gej roditeljstva. Štaviše, imajući u vidu da u lezbejskim porodicama nema seksualnog nasilja, pol/rod pojavljuje se u novijim istraživanjima kao ključna determinanta kvaliteta roditeljstva i blagostanja dece. Iz tog ugla, dete koje odrasta uz samohranu majku ili lezbejski par ima veće šanse za netraumatično, nenasilno detinjstvo nego dete koje odgaja heteroseksualni par bioloških ili adoptivnih roditelja.

Sredinom dvehiljaditih, u debatu o gej roditeljstvu uključila se i Američka asocijacija psihologa (A.P.A.):

Ne postoji ni jedna naučna studija koja dokazuje da deca lezbejki i gejeva ispoljavaju deficit po bilo kom bitnom aspektu u odnosu na decu heteroseksualnih roditelja. (…) Uverenje da su odrasle lezbejke i gejevi nepodobni za roditeljstvo nema empirijsku potporu.

Sličnog tona je i saopštenje borda direktora Američkog društva psihologa, u kojem se izričito navodi da „između dece gej roditelja i dece heteroseksualnih roditelja nema bitnih razlika u pogledu razvoja, prilagođenosti i blagostanja.“

U samo petnaestak godina, akademska pozicija o gej roditeljstvu prešla je put od stava da je ono inferiorno u odnosu na heteroseksualno, preko stanovišta da nema bitnih razlika između dece koju odgajaju biološki, heteroseksualni roditelji i dece koja su odrasla uz dva oca ili dve majke, do zaključka da je gej roditeljstvo u pojedinim aspektima superiorno u odnosu na heteroseksualno. Čini se da je reč o snažnom zaokretu, u veoma kratkom roku, ali…

Koliko je uopšte utemeljen prvobitni stav – i danas preovlađujući u laičkoj javnosti, naročito među oponentima legalizacije gej braka – da deca gej roditelja nužno moraju biti psihosocijalno deprivirana u poređenju s decom koju odgajaju biološki roditelji?

Kratak odgovor na ovo pitanje glasio bi: „Nimalo“.

Kada iznose tezu o gej pojedincima i parovima kao manje podobnim za roditeljstvo, njeni zastupnici se oslanjaju na rezultate studija koje se bave sasvim drugom temom: poređenjem blagostanja dece koja su odrastala uz svoje biološke roditelje sa ishodima dece koju su odgojili samohrani roditelji. Tvrdnja o tome da su gej roditelji po definiciji manje kompetentni od heteroseksualaca mogla bi se, međutim, izvesti jedino na bazi komparacije gej i strejt parova i njihove dece. Takve studije postoje, a A.P.A. nije jedina profesionalna organizacija koja je njihovom analizom došla do zaključka da u njima nema potpore za tezu o inferiornosti dece gej roditelja u odnosu na decu heteroseksualaca.

2002, demografske analize popisnih podataka pokazale su da nekoliko miliona američke dece živi u gej domaćinstvima. U formalno-pravnom smislu, ona imaju samo jednog roditelja. To je ili lezbejka koja je rodila dete, ili gej muškarac čije je dete rodila surogat majka. Zbog nemogućnosti usvajanja, njihovi partneri, iako ravnopravno učestvuju u podizanju deteta, nemaju mogućnost da steknu status (ko)staratelja. Odmah po obelodanjivanju rezultata popisnih analiza, Američka pedijatrijska akademija (AAP) založila se za pravo gej roditelja da usvojaju decu:

Deca, rođena ili usvojena od jednog člana istopolnog para, zaslužuju sigurnost koju pruža zakonski priznato starateljstvo od strane oba roditelja. Zaslužuju da znaju da je njihov odnos sa oba roditelja stabilan i zakonski čist.

Osam godina kasnije, 2010, AAP je ponovila svoj stav u pogledu usvajanja dece od strane osoba homoseksualne orijentacije, podupirući ga tvrdnjom da gej roditelji, jednako kao i heteroseksualni, mogu svojoj deci da obezbede uslove za nesmetan rast i razvoj. Nedavno, uoči odluke Vrhovnog suda SAD da ukine pravne prepreke za ozakonjivanje gej braka na federalnom nivou, AAP je podržala institut gej braka i pravo gej parova da usvajaju decu.

Antigej kvazinauka

Tradicionalna porodicaNasuprot metaanalizama komparativnih studija strejt i gej roditeljstva, koje redovno pokazuju da se deca iz jednih ili drugih porodica bitno ne razlikuju, početkom prošle godine, u časopisu Social Science Research, pojavila se studija Marka Regnerusa (Mark Regnerus), sociologa sa Univerziteta Teksasa u Ostinu, sa sasvim drugačijim zaključcima. Na uzorku od čak 15.000 subjekata, starosti od 18 do 39 godina, Regnerusov projekat, Studija novih porodičnih struktura (NFSS), pokazao je da između odraslih potomaka gej i strejt roditelja postoje značajne razlike.

Podaci iz Regnerusovog izveštaja drastično se razlikuju od rezultata svih uporednih studija gej i strejt roditeljstva izvedenih u poslednje dve i po decenije. Prema NFSS, odrasli ljudi koji su detinjstvo proveli uz gej roditelje – u poređenju sa ispitanicima iste generacije koje su odgajali heteroseksualni roditelji – češće imaju problem nezaposlenosti; slabijeg su zdravlja; skloniji depresiji i anksioznim poremećajima; više puše i konzumiraju marihuanu; češće varaju partnere s kojim su u vezi, braku ili kohabitaciji; imaju veće šanse da dođu u sukob sa zakonom; pate zbog promiskuiteta i nestabilnih, kratkotrajnih veza svojih roditelja; sećaju se svog detinjstva u negativnijem svetlu.

S obzirom na publikovane rezultate, projekat NFSS dobio je neviđeni publicitet. Konzervativna desnica s obe strane Atlantika doživela ga je kao dar s neba. Istraživači su ga pak doživeli kao rukavicu bačenu u lice i smesta podvrgli rigoroznoj analizi. Njeni rezultati obezbedili su Regnerusovoj studiji status udžbeničkog primera politizovane nauke.

Da biste razumeli ovu vrstu studija, neophodno je da pročitate upitnik kojim su se istraživači služili prilikom odabira uzorka. Prvo pitanje, postavljeno svakom potencijalnom učesniku u istraživanju, ticalo se starosti subjekta. U uzorak NFSS mogli su da uđu samo pojedinci stari između 18 i 39 godina. To znači da su svi ispitanici rođeni između 1971. i 1994. godine, odnosno u vreme kada su istopolne zajednice širom SAD bile nezakonite, a gejevi masovno nastojali da funkcionišu u strejt vezama, sa partnerima suprotnog pola.

Sledeće pitanje je glasilo: „Da li je od momenta vašeg rođenja, pa do trenutka kada ste napunili 18 godina, neko od vaših roditelja imao vezu s osobom istog pola?“ Ispitanici koji su na njega odgovorili pozitivno razvrstani su u jednu od dve kategorije: „gej otac“ (GF) ili „majka lezbejka“ (LM). Međutim, ispitanicima koji su na isto pitanje odgovorili odrično, postavljeno je dodatno, o odnosu među biološkim roditeljima, na osnovu čega su ovi ispitanici razvrstavani u neku od sledećih kategorija: „dete iz netaknute biološke porodice“ (IBF), „usvojeno dete“, „dete razvedenih roditelja“, „dete iz porodice s jednim biološkim roditeljem i maćehom/očuhom“ i „dete samohranog roditelja“.

Kako je ovakvo uzorkovanje uticalo na rezultate? U najkraćem, Regnerus je kategoriju IBF očistio od negativnih uticaja povezanih s „rasturenom porodicom“, a potom decu iz nje uzeo kao bazu s kojom je poredio decu iz kategorija GF i LM, kod kojih uticaj ovog seta faktora nije kontrolisan. Kako se navodi i u samoj studiji, više od polovine GF i LM dece zapravo potiče iz rasturenih heteroseksualnih porodica. Preciznije, tek jedna šestina dece iz kategorije LM i samo jedan odsto dece iz kategorije GF spadaju u planirane potomke gej parova.

Kada se sve sabere i oduzme, deo uzorka koji Regnerus naziva „deca gej roditelja“ zapravo su deca iz rasturenih porodica, čiji je jedan roditelj kasnije zasnovao istopolno partnerstvo. Naime, od punih 15.000 ispitanika, njih 80 našlo se u kategoriji LM (majka lezbejka); 73 pripalo je kategoriji GF (gej otac); u samo 12 slučajeva radi se o deci čija su oba roditelja imala istopolne veze. Štaviše, iz celog uzorka, samo šestoro dece iz kategorije „majka lezbejka“ živelo je s biološkom majkom i njenom partnerkom deset i više godina. Drugim rečima, nijedno dete iz uzorka nije zaista odgojio gej par. Doduše, u Regnerusovoj studiji, suštinski i nema gej parova. Više od 90 odsto subjekata rođeno je u heteroseksualnim vezama, a potom, u nekom momentu odrastanja, nastavilo da živi sa jednim od roditelja i njegovim istopolnim partnerom.

Pod pritiskom akademske javnosti, Univerzitet u Ostinu morao je da objavi sve detalje projekta NFSS. Ispostavilo se da su ga sa 800.000 dolara donacija finansirala dva konzervativna fonda: Institut Whiterspoon i Fondacija Bradley. I pre njihovog objavljivanja, obe institucije koristile su rezultate Regnerusove studije na sudu, u saslušanjima povodom zasedanja Vrhovnog suda SAD, koje je u to vreme bilo u pripremi i koje je pre nekoliko dana rezultiralo dvema odlukama u korist ozakonjivanja istopolnog braka.

Ovacije konzervativaca i kriticizam stručne javnosti naterali su Social Science Research, časopis u kojem je Regnerus objavio rezultate istraživanja, da angažuje panel stručnjaka koji će editovati NFSS. Rezultat: usled velikog broja ozbiljnih propusta, studija je povučena, a Univerzitet Teksasa otvorio je protiv autora istragu za kršenje naučnoistraživačke etike.

Neslavni kraj NFSS, nasuprot velikom broju istraživanja čiji rezultati idu u prilog tezi „nema razlike“ (između heteroseksualnog i istopolnog roditeljstva) i stavovima A.P.A. i AAP, izvesno, neće ubediti konzervativce da seksualna orijentacija nije bitna za psihosocijalni razvoj deteta. Istovremeno, neke od tvrdnji kojima se suprotstavljaju usvajanju dece od strane gejeva i lezbejki uvek će delu javnosti zvučati ubedljivo:

Istraživanja s pro-gej rezultatima izvedena su na malim uzorcima.

Tačno. Problematičan je spin koji konzervativci izvode iz ove činjenice: Istopolnim parovima i pojedincima homoseksualne orijentacije treba uskratiti pravo na usvajanje dece sve dok nauka ne generiše nedvosmislene dokaze da je gej roditeljstvo bezbedno.

Ovakav stav implicira da će studije na većim uzorcima pokazati da su psihosocijalni ishodi dece gej roditelja različiti – slabiji – u odnosu na decu heteroseksualnih roditelja. Stvar je, međutim, u tome da ova pretpostavka nema empirijsko utemeljenje. Kako se razlike koje konzervativci očekuju nisu pojavile u dosadašnjim istraživanjima, nema se na osnovu čega pretpostaviti da će se to dogoditi u budućnosti.

U poređenju s heteroseksualcima, homoseksualci su skloniji samoubistvu, depresiji i češće menjaju partnere.

Tačno. Viša stopa samoubistva i oboljevanja od depresije karakteristična je za svaku marginalizovanu, stigmatizovanu, socijalno depriviranu grupu. Promena društvene klime i relaksacija većinskog stava prema homoseksualnoj manjini eliminisaće ovakve prigovore. Istovremeno, češća promena partnera karakteristična je i za heteroseksualce koji ne planiraju i/ili ne žele dugoročnu vezu i brak.

Deca koju očuva gej par biće gej.

Netačno. Populaciju današnjih gejeva i lezbejki rodili su i odgajali heteroseksualni roditelji, očigledno, perfektno sposobni da „proizvedu“ gej potomke. Nema razloga da gej roditelji ne budu u stanju da odgoje heteroseksualnu decu.

Šalu na stranu, danas nema dileme da se gej osobom ne postaje vaspitanjem. Drugim rečima, seksualna orijentacija nije stvar vaspitanja ili izbora.

Istini za volju, dosadašnja istraživanja zaista pokazuju da su deca lezbejki sklonija da eksperimentišu sa istopolnim seksom. Međutim, u odraslom dobu, stopa homoseksualiteta u toj populaciji nije veća od one koja važi za opštu populaciju.

Jedna mama i jedan tata su najbolje okruženje za dete.

Suštinski, ova tvrdnja sugeriše da psihosocijalno blagostanje deteta zavisi od broja rodova zastupljenih u njegovom primarnom okruženju. Konzervativci je najčešće podupiru rezultatima istraživanja koja pokazuju da je roditeljstvo samohranih majki opterećenije problemima u poređenju s roditeljstvom heteroseksualnih parova. Ali šta je varijabla: „broj rodova“, ili „broj roditelja“?

Ključna determinanta samohranih domaćinstava i problema s kojima se suočavaju ogleda se u činjenici da jedan roditelj snosi obaveze i odgovornosti koje inače dele dva roditelja. Poređenjem majke lezbejke s udatom heteroseksualkom dobijaju se rezultati na koje utiče jedna eksplanatorna varijabla viška – otac/očinstvo. Kada se porede deca lezbejki i deca samohranih majki, razlike na kojima konzervativci insistiraju nestaju.

Da li gejevi treba da usvajaju decu?        

Navedeni argumenti i kontraargumenti, kojima barataju dva suprotstavljena kampa povodom pitanja da li gejevima i lezbejkama treba dopustiti usvajanje dece, nisu bez značaja. Od ishoda debate zavisi „sudbina“ oko pet odsto svetske (gej) populacije – potencijalnih roditelja/usvojitelja. Još bitnije, njen ishod će bitno uticati na egzistenciju miliona dece koja već žive sa jednim gej roditeljem ili istopolnim parom.

Francuska, skandinavske zemlje, Kanada i Novi Zeland već su presekle. Tamošnji gej parovi dobili su pravo da sklapaju brak i usvajaju decu pod istim uslovima koji važe za heteroseksualne parove. Američka savezna država Nju Džerzi odlučila se, na primer, za nešto drugačije rešenje: gej parovima je dozvoljeno da usvajaju isključivo decu pod starateljstvom države. Najnovije preporuke Asocijacije psihologa više su na liniji s francuskim rešenjem. Štaviše, u njih je uračunat i benefit gej roditeljstva, koji se u debatama često previđa: deca gejeva i lezbejki su željena i planirana; generalno posmatrano, planirano roditeljstvo jeste najzdravije okruženje za odrastanje i razvoj deteta. Konačno, ne mali broj stručnjaka smatra da je debata u dobroj meri izlišna. Naime, u savremenom okruženju, emocionalna i finansijska stabilnost figuriraju kao najuticajnije determinante razvoja deteta. Ako su ljubav i materijalna sigurnost uslov srećnog odrastanja i psihosocijalnog blagostanja, seksualna orijentacija, pa čak i broj roditelja, odnosno struktura porodice samo nepotrebno opterećuju diskusiju.

Advertisements

2 comments

  1. krle

    nekima očito nije baš najjasniji pojam roditelja.. majka (jajčana stanica) i otac (spermij) daju zametak i u konačnici dijete.. vrlo jednostavna biologija.. 4 razred osnovne.

    Sviđa mi se

Ostavite komentar

Popunite detalje ispod ili pritisnite na ikonicu da biste se prijavili:

WordPress.com logo

Komentarišet koristeći svoj WordPress.com nalog. Odjavite se / Promeni )

Slika na Tviteru

Komentarišet koristeći svoj Twitter nalog. Odjavite se / Promeni )

Fejsbukova fotografija

Komentarišet koristeći svoj Facebook nalog. Odjavite se / Promeni )

Google+ photo

Komentarišet koristeći svoj Google+ nalog. Odjavite se / Promeni )

Povezivanje sa %s

%d bloggers like this: